dostoyevski'nin abartılmış bir kitap olması 2

ama hangisi diye sormak icap eden yargı cümlesi.

andre gide'inki iyi bir edebiyatçının elinden çıktığı için gayet edebidir. eserlerine daha çok yoğunlaşmıştır. görsel

edward hallet carr bir tarihçi olduğu için dönemin şeraitini ve yazarı yaratan genel toplumsal eğilimleri de biyografiye kattığı için diğerlerinden bir derece ayrılıyor görsel

anna dostoyevski ise eşi olduğu için yazarın hayat hikayesinin birinci elden tanığı. kocasındaki edebi derinliği beklemeyin ama özel hayatında nasıl biriydi, nasıl yazar, nasıl hazırlanırdı, duygusal gel gitleri sanatçı kimliğini nasıl etkiledi. bu gibi detayları bulabilirsiniz. görsel

henri troyat'ın kitabı ise içlerinde kuşkusuz en iyilerinden biri. biyografiler, kendisi de academie francaise üyesi ve goncourt'tan la prix'ye çeşitli edebiyat ödülleri sahibi yazarın uzmanlık alanı diyebiliriz. zola, flaubert, dumas, tolstoy, gorki, gogol, puşkin gibi daha birçok yazarın hayat hikayesininin yazarı troyat, dostoyevski'nin yaşamına da bir romancı gibi eğilmiş. ortaya harika bir biyografi çıkmış. görsel

abartılmış olan dostoyevski, joseph frank, robert bird, yevgeniv solovyoy veya netoçka neznanova'nın biyografilerinden biri olabilir. ben de okumadım. yazın kalitesi, derinliği, ustaya karşı tutumu nasıldır bilmiyorum.

görsel
görsel
görsel
görsel

hallet carr ya da troyat'ın kitaplarını okumak kafidir bana göre. dostoyevski kitabını okumak, dostoyevski'nin kitaplarını ise abartmak caizdir. tersi mekruhtur.

abartan da haklıdır. çünkü dostoyevski edebiyatın tanrısıdır. insan ruhunu ondan daha iyi bilen ve anlatan bir sanatçı daha gelmemiştir. freud “dostoyevski olmasaydı psikanaliz biraz daha bekleyecekti” der. nietzsche ise “kendisinden bir şey öğrendiğim tek psikolog dostoyevski'dir” der. stefan zweig, usta için “psikologların psikoloğu” tabirini kullanırken albert camus, dostoyevski yüzünden yeteneklerini sorguladığından, nerdeyse yazar olmaktan vazgeçmek üzere olduğundan bahseder.

dostoyevski üzerine yazılmış kitaplar için abartılmış diyen hadi neyse ama troll bile olsa dostoyevski'ye balon diyen taş olur. tutankamon'un laneti üzerindedir. iki dünyada da lekelidir.

(bkz: picassonun boş beleş bir resim olması)