2021'nin, şu ana kadarki, en büyük depremi olan depremdir. usgs verilerine göre yeni zelanda'ya bağlı kermadec adaları'nda, 19.4 kilometre derinlikte ve 8.1 moment magnitüd büyüklüğünde; emsc verilerine göre ise 7.9 moment magnitüd büyüklüğünde ve 10 kilometre derinlikte gerçekleşmiştir. depremin olduğu yerden auckland'a kadar aşağı yukarı 830 kilometre tutmaktadır.
harita 1
harita 1'de görüldüğü üzere depremin şiddet dağılım haritasına göre yeni zelanda'nın ana adası depremi hissetmemiş. usgs de depremin şiddetini bu yüzden 7 olarak açıkladı ve şiddetin çok az bir kısmı 7 olarak gözüküyor. baktığınızda esas olarak kermadec adası'nda bile hissedilen şiddet 6'ya düşmüş durumda. zaten ciddi bir popülasyonun yaşadığı en yakın yer olarak ise tonga gösterilmekte ve bu deprem, tonga'ya 962.7 kilometre uzaklıkta cereyan etmiştir.
harita 2
ivmeleri ve hızları çalışmak isteyen arkadaşlar usgs'den daha detaylı haritaları alabilirler. burada gördüğünüz üzere, bu bölgede yaşanan depremler gösterilmiş ve dalma batma bölgesinin nasıl olduğu çizilmiş. 1900'den sonra (yani aletsel dönemde) görüldüğü üzere burası çokça kez 8'in üstünde deprem üretmiş bir bölgedir. tonga'dan başlayarak fiji, amerikan samoası, yeni zelanda, yeni kaledonya (ki daha yeni çok şiddetli bir depremle sarsıldılar), vanuatu gibi ülkeleri etkileyecek çok ciddi bir depremler üreten bir bölgedir. o dalma-batma zonu üzerinde (ana depremden önce ve sonra) 7.3 ve 7.4 moment magnitüd büyüklüğünde depremler gerçekleştiği gibi; 1 tane 6.1 mw büyüklüğünde, 12 tane 5 ila 5.9 mw büyüklüğünde, 4 tane 4 ila 4.9 mw büyüklüğünde deprem meydana gelmiştir.
avustralya levhası ve pasifik levhası arasındaki yüksek batma oranından dolayı, avustralya plakasının doğu kısmında (yani tam o gördüğünüz çizgi üzerinde) dünyanın en aktif sismik alanlarından birisi oluşmuştur. yeni zelanda bölgesinde ise 3000 kilometre uzunluğunda bir dalma-batma bölgesi bulunmaktadır ve burası yeri geldiğinde 5.5 ila 9.0 mw arasında deprem üretir. görüldüğü üzere levhanın hareket hızı da yer yer farklı olmakla birlikte kuzey taraflarda yılda 90, 83. 81 milimetre hareket ederken, güney kısımda ise 40 ila 45 milimetre arasında hareket etmektedir. tabii bu hareket, kayaçların kompleks yapısı nedeniyle belli bir yerde tıkanınca ve o levha bir süre hareket edemeyince, orayı kırarak büyük depremler oluşturmaktadır.
şunu da söylemek gerekiyor ki bu sene gerçekten çok büyük depremlerle başladık. 2020 yılının 4 mart tarihine kadar sadece 2 tane +7'lik deprem görmüşken, 2021'in 4 mart tarihine kadar 5 tane 7 ila 7.9 arası ve 1 tane 8+ deprem görmüş durumdayız. şöyle de bir istatistik bulunmaktadır: geçtiğimiz sene 7.0 ila 7.9 mw arasında 9 deprem olurken, daha bu yılın 3. ayına yeni girmemize rağmen 6 tane 7.0 ila 7.9 mw arasında deprem meydana gelmiştir. geçen sene 8'in üstünde herhangi bir deprem görmememize rağmen, bu yıl 8'i geçen bir deprem meydana geldi. tabii bunlar sadece birer istatistik, geçen yıl böyle oldu bu yıl böyle oldu gibi bir mantık çıkartmaya lüzum yok; sadece bir kıyaslama yapıldığında, bu seneki deprem sıklığı ve büyüklüğü bambaşka bir boyutta başladı. 2017'de olan 7 ve 7.9 ile 8+ deprem sayısını şu andan yakalamış durumdayız.
şimdi bunları söylememin elbette nedenleri var. birincisi; bu depremler her ne kadar uzakta, okyanusun ortasında ve insanlığın yaşamadığı yerlerde olsa bile her depremin enerjisi, kırılmayan bir sonraki kilitli yere sirayet etmektedir. dolayısıyla, kırılan her yer, başka bir yerde kırılmak üzere olan yerin deprem tarihini öne çekebilir. ayrıca 8'in üzerindeki her deprem, dünyayı çeşitli şekillerde etkiliyor. hatta eksenini ve dönüş hızını etkilediğine dair bile bazı yerlerde çalışma ve fikirler var. peki bu enerjiyi rakamlara dökersek karşımıza ne çıkar? 8.1'lik bir deprem:
enerji türünden: 89.125.093.813.374.553 joule
tnt: 21.301.409 ton patlayıcı
hiroşima'ya atılan atom bombası türünden: 1.421 adet
nagazaki'ye atılan atom bombası türünden: 1.065 adet
enerjiye denk düşmektedir. yani yerin altında olduğu için, enerjinin yarısı da başka fay hatlarına aktarıldığı için pek hissetmiyor ya da büyüklüğü hakkında net fikir sahibi olamıyor olabiliriz ama ciddi anlamda devasa enerjiler açığa çıkıyor. 10^15'lik hesaplamalar ile yapılan bu enerjiler için hazırlanan tablolarda bile, 8'in üstüne çıkan depremlerden daha fazlasını tanımlayan bir şey yok. çünkü deprem 8'i geçtikten sonra gerçekten bir felaket boyutuna geliyor. tabii bu depremlerin de kendi arasında enerji farklılıkları var çünkü logaritmik artış gösteriyorlar ama demek istediğim 8'i geçtikten sonra özel olarak tanımlamalara değmeyecek şekilde şiddetli bir deprem olduğu için genellikle 8'in üstündeki depremler için şiddet tanımı 10, 11 veya 12 civarı olarak seyrediyor.
bunu biraz daha görsel şekilde anlatmak için: moment magnitüd skalası
görüldüğü gibi insanlığı yok edecek güçteki krakatoa patlamasının dahi üzerinde enerjilere denk düşen enerjiler çıkartabiliyor bu depremler. tabii burada çıkarttığı enerjiler joule türünden değil de patlayıcı (muhtemelen tnt) eşitliğinde verildiği için rakamlar biraz daha ufak(!) duruyor. eğer direkt olarak joule şeklinde görmek istiyorsanız, earthquake calculator olarak google'dan aratma yapabilir, çeşitli deprem büyüklüklerini girerek o depremin enerjisini görebilir veya iki depremi kıyaslayabilirsiniz.
peki emsc ve usgs birbirinden farklı iki adet büyüklük açıkladı. ilk bakışta birbirleriyle çok uzak gözükmese bile, aslında aralarındaki fark azımsanmayacak kadar yüksek. 8.1'lik bir deprem, 7.9'luk bir depremden 1.6 kat daha güçlü ve tam 2 kat daha yüksek enerjilidir. joule türünden de aralarında 44.4 x 10^15 fark bulunmaktadır.
kaynaklar;
usgs - m 8.1 new zealand earthquake
emsc - m 7.9 new zeland earthquake
usgs - eq magnitude, energy release, and shaking ıntensity
kandili rasathanesi - magnitüd/şiddet karşılaştırması
omnicalculator - earthquake calculator
kandilli rasathanesi - genel bilgiler
06.03.2021 · 48. sıra
rockandroll rules
05.03.2021 00:18 ~ 00:42