2023 ekonomik krizi 3

ya amına koyduklarım yok bağdat caddesinin üstüymüş yok pirzolaymış her şeye bir kulp. al o zaman en basit örneğini vereyim. bim mağazasında bir kilo tavuk fileto 170 lira. yeter mi krizi anlamaya?

nakit avans, kmh filan derken kobi, çiftçi ve esnafa da dokundular. hiç hayra alamet olmayan bir nevi sermaye kontrolü başladı.

çiftçi genelde tarlayı teminat gösterir, 100 bin teminat bile verseniz, tarla kaç para ederse etsin banka ipotek koyuyor zaten. her türlü rehin/ipotek yaptıkları için tarlayı komple 2. derece ipotek verdik zamanında habire eksperle uğraşmayalım diye. her gelişte para kesiyorlar, belirli bir kıymetin üstünde ise 2-3 kere farklı eksper geliyor. 3 eksperin ortalamasını alıp ona göre teminat kabul ediyorlar. ilk iki eksperi siz ödüyorsunuz, üçüncüyü banka ödüyor. bugünün parasıyla tek bir ekspere 4-6 bin lira alıyorlar. değişmediyse tabi.

neyse bu ipotek kaynaklı şirketin 35 milyon teminatı var ziraat bankası'nda. bu teminata yarının az üstü, 18 milyon kredi limiti açıyor. 18 milyon limiti olan şirketin kredi kartı limitini 200 bin liraya düşürmüşler. nakit çekimini 20 bin liraya düşürmüşler. kredi notumuz çok iyi, geçmişte muhasebe kaynaklı 1 aylık sigorta ödemesi hariç 1 lira gecikmemiz yok.

ziraat bankası 2 yılı aşkın süredir ticari eşit taksitli kredi vermiyor.

2 yıldır bch kullanıyoruz. bch faizi eskiden vade sonuna kadar aynı idi, son 1 yıldır dönem sonunda değişken oldu. yani 3 ayda bir güncelleniyor. bu zaman kadar sıkıntı olmadı çünkü merkez bankasıgenelde faizi düşürdü yada sabit tuttu. yıllık yüzde 9 faizi olan kredimiz de var, özellikle son çekilen ufak tefekler içinde yüzde 18'i bulmuş olan da var.

şimdi bch limitlerini de didikler oldular. 150 istiyorsunuz 80-90 anca yatıyor. bir bankadan limitimiz doldu, para yok lafı duymak ne acı. bunu diyen banka abartısız memleketin tarım arazilerinin yüzde 80'inde ipotek sahibi bir banka.

bunları niye anlatıyorum,

çok genel geçer mevzuat değişiklikleri yapılıp herkes aynı potaya konuyor. işinde gücünde vergisini ödeyen, faizine katlanıp rotatif kredi kullanan şirketleri zora sokuyorlar.

eylül ayına kadar olan ufak tefekleri saymıyorum, eylül ayı ortasında yarım milyon bch vade dönüşüm var, ne faiz kestirebiliyorum, ne 3 aylık tutar hesaplayabiliyorum, bankaya soruyorum, cevap yok, kocaman bir belirsizlik.

ben böyle nasıl üretim yapayım, nasıl ticaret yapayım. demirle plastikle uğraşmıyoruz ki zarar ettik diyelim, yem bitkisiyle, canlı hayvanla, süt sağımıyla uğraşıyoruz, mal dediğim şeyi belirsizlik yüzünden kaybedersem, tedarik ve finansman zinciri kırılırsa hadi aç makinayı başlayalım olmuyor, hayvanım ölüyor, sermayem gidiyor.

ben artık iyiden iyiye kaçağa yönelmeyi, fatura matura işlerini bırakmayı düşünüyorum. biz yasaya uydukça daha çok boka batıyoruz. sürünün büyük kısmını sattım. yeni hayvan koyarsam, ki bu gidişle kalanları da satacağım, küpe filan da taktırmayacağım. ari işletme sertifikamı da geri vereceğim. bildiğin lanet ettirdiler, işe küstürdüler.

bizim sırtımıza binip paraları tüpçüye kaptırdılar. o parayla ülkedeki ufak-orta boyutlu işletmeler bu krizde ayakta kalırdı.

verdiğim ipoteğin teminatın bir kıymeti kalmadı, yaptığım cironun bir anlamı yok, hiçbir türlü birinin adamı değilseniz kredi vermeyecekleri/veremeyecekleri bir yere doğru gidiyor bu iş.

banka batmış, yok borsa çakılmış, artık çok düşünemiyorum, kendi derdim dağ kadar. ben temel gıda maddesi üreten, piramidin en altındaki adamım, ben batarsam varın üst tarafı siz düşünün.

bunun olacağını içten içe düşünüyordum, içinde oturduğumuz çiftlik 1 yıldır satılık, normalde satılacak yer değil ama müşterisini bulursam emeğim filan demem fiyatı da düşürdüm, anında satarım.

yıldım, yoruldum, hiçbir şey kestiremiyorum. yarın sabah kalktığımda mesela;

- borcum enflasyon karşısında eriyip gitmiş olabilir, tamam borcumu halletti bu durum ama girdilerim de aynı oranda zam yiyeceği için sadece mevcut borç stoğu avantajım olur, onu da mal satamayacağım için çok uzun süre sürdüremem.

- devalüasyonun kralını yaşamış olabiliriz, para algısı, değeri çok hızlı değişiyor, hızla milyonlu milyarlı yıllara geri dönüyoruz. bu algı satarken insanların işine geliyor ama alırken aynı şekilde işlemiyor. ürüne zam yapmak çok zor, tepki geliyor.

- sermaye kontrolü artık açık açık işliyor olabilir, o zaman tarla tapan ihaleyle yandaşa gider işte banka üzerinden. ayrıca rica üzerine kredi geri çağırma gibi saçmalıklar dillendiriliyor, iş oraya gelirse vay halimize.

yıllardır kriz diye başlık açılır ama ben diyeyim, o sene vallahi de bu sene, billahi de.

seçim sonucuna göre ağustos, en geç ekim sonrası patlayacak saatli bombadır.

edit: bu ülke beni artık hiç şaşırtmıyor.

(bkz: 19 mayıs 2023 merkez bankası kararları)
işte yukarıda bahsettiğim boktan, belirsiz, önümü görmeme engel durum tam olarak bu.
yine şaşırtmadılar, yine bize girecek.

evet ağır kriz geliyor kurulacak olan hükümet de bu sefer yokmuş gibi yapmayı bırakacak. ki bırakmaya başladı.
1. nakit avansı durdurdular. ( bu durum çoğu kişi patlatacak çünkü ordan çek diğerini kapat şeklinde dönüyorlardı)

2. tl mevduat faizini 39 lara kadar çıkardılar. piyasadaki tl yi toplayıp harcamaları durduracaklar.(39 luk faiz vadeyi 32 gün girdiğinizde veriyor 33 yapınca 16 lara iniyor)

3. topladıkları tl ile 19-20 den dolar alıp daha sonra doların ipini salacaklar bir ay içinde 25 lere geldiğinde satacaklar ve bir ayda %20 kazanıp senin 30 günlüğüne koyduğunun tl nin aylıl net 2.5 a gelen faizli haliyle geri ödemeni yapacak.

4. kredi faizleri 3 ve üstüne çıkardılar. konut bile 3.13 şu an.

5. bir kaç güne kredi kartı limitlerini ufak ufak düşürmeye başlayacaklar.

6. hoş geldin resesyon.

bu 3 yıl böyle geçer. seçime 1-2 yıl kala yine para saçmaya başlarlar. yani tekrar hoşgeldin sadaka ekonomisi.