12 nisan 2024 antalya teleferik kazası 2

teknik anlamda aydınlatılabilecek bir kazadır. kaza henüz çok yeni olsa da, eldeki veriler ışığında birkaç yorum yapmak isterim.

çelik yapılar, özellikle büyük parçalar, nakliye ve montaj kolaylığı sağlaması amacıyla küçük parçalara bölünerek atölye ortamında, kontrollü şekilde imal (kesim, kaynak, delim vs) edilir ve şantiyeye sevk edilir. sahada genellikle vinçler yardımıyla parçalar bir araya getirilir ve bağlantı noktaları bulon denilen civatalar ile birleştirilirler.

teleferik sistemindeki terfi istasyonu kulesi de benzer şekilde parçalardan oluşmaktadır ve en üst bölümü, bulonlu ek noktasından bütünlüğünü kaybetmiş, devrilirken de teleferik kabinine çarptığı için kabin tabanını yırtmış ve yolcuların aşağı düşmesine sebebiyet vermiş şeklinde görünüyor. ekap'tan proje ihalesine baktım, şartnameleri gözden geçirdim ama statik projesi paylaşılmamış. ihaleyi alan firma kendi statik projesini hazırlayıp onay kurumunu sunmuştur. statik proje olmadan, sadece gördüklerim ve statik davranış gereği yorumlarıma devam edeyim.

görsellere bakınca, kaza sebebinin ilk tahminime göre çeliklerin yırtılması veya burkulması vs değil, bulonlu (civata) bağlantıdaki bağlantı elemanlarının kopması şeklinde yorumluyorum. kule profilinde ek noktasındaki alın plakası (end-plate) çapı, ana profil çapına oranla yeterli büyüklükte değil. bu durum, bulonlarda çok büyük çekme kuvvetlerine sebep olur. plaka deliklerine bakınca da bulon çaplarının küçük olduğunu görüyorum.

titreşimle çalışan bu gibi sistemlerde, büyük çaplı, yüksek kaliteli, yeterli torklama (öngerme) yapılmış ve kesinlikle sıyrılmaya ve gevşemeye karşı kontralama işlemi uygulanmış bulonlar kullanılmalıdır. genel olarak ek noktasının tasarımı, asıl profilden daha güçlü olacak şekilde tasarlanır. yani siz sistemi zorladığınızda ek noktasından değil, profilin kendisinden kırılma, yamulma vs (göçme) beklersiniz.

plaka çapı ve bulon çaplarının küçük olması, bulonların kapasitelerine yakın değerlerde zorlanmasına sebebiyet verir. bu gibi durumlarda, bulonların düzenli olarak çok sıkı kontrollerden geçirilmesini gerektirir.

çok sıkı kontrol demişken, yaşadığımız ülkeyi de düşünerek özet yorumuma geçeyim;

-bulonların bir kısmı zamanla gevşedi ve yük, kalan bulonlarda sıyrılma veya kopmaya sebep oldu. (imalat ve işletme kontrolü hatasıdır)
-bulonlar düzgün şekilde imal ve kontrol edilmişti ama tasarımdaki bulon çapları yetersiz olduğu için bulonlarda kopma yaşandı. (statik tasarım hatasıdır)

kuvvetle muhtemel kaza sebebi, bu iki maddenin birleşimi şeklinde çıkacaktır. sadece birinci maddeye bağlı çıkabilir. sadece ikinci maddeye yani statik hataya bağlı olsa bunca yıl sistem yerinde durmazdı. yani ya sadece imalat hatası, ya da tasarım+imalat hatası bir arada diyebiliriz.

üzücü bir kazadır. ölene rahmet, kalanlara sabırlar diliyorum.

kimseyi zan altında bırakmak istemem, söylediklerim kişisel görüşümdür. statik projesi ve hesap raporu sözlükten birilerinde varsa bana iletebilirse sevinirim. itirazı olan yapısal tasarım mühendisi arkadaşlar olursa onları da dinlerim.

daha önce (teleferik yapılmadan öncesi) il özel idaresince işletilen ve 360 derece dönen panoramik salonu ile eşsiz bir manzarada uygun fiyatlı kahvaltı hizmeti sunan tünektepe tesisleri akp'li menderes türel'in ikinci defa büyükşehir belediye başkanı seçilmesinin ardından teleferik yapımı bahanesiyle kapatıldı.
yeniden açıldığında ise müthiş bir işletme mantığı ile eski dağ yolu ulaşıma kapatılarak tünektepe'ye sadece teleferik ile ulaşım şart koşuldu. eskiden manzaralı yoldan ücretsiz çıkılan işletmeye artık sadece teleferiğe bilet alınıp binilerek çıkılıyordu. ve bu biletler de öyle uygun fiyatlı filan da değil haa.. artık ihale süreci nasıl oldu, kime kaç yolcu garantisi verildi bilemiyoruz. mevzu bahis ak belediyecilik ise gerisi teferruattır çünkü.

umarız bu konuda yetkili kurum kim ise gereken cezayı keser ve hatta bu deli dumrul köprüsünü kökünden kapatır.

edit: türel'in ne suçu var diye mesaj atanlar var. müteahhitler bile yaptığı binadan 10 yıl boyunca fenni açıdan sorumlu tutuluyorken başkanlığı döneminde ihalesi ve teslimi yapılan bir tesis nedeniyle büyükşehir belediye başkanı hesap vermelidir.
ayrıca sonraki başkan muhittin böcek de gerekli denetim ve bakımları ihmal ettiyse mutlaka gereği yapılmalıdır.

edit2: teleferik sistemleri hakkında teknik bilgi sahibi bir yazarın entrisi (bkz: #163393344)